بسم اللّه الرحمن الرحيم پيشگفتار تاريخ غرورانگيز ميهن عزيز ما روشنگر اين حقيقت است كه خطهء آذربايجان نه تنها زادگاه پاسداران و مرزبانان دلاور ايران زمين ، بلكه مولد حكم‌گزاران ملك معرفت و عرفان و دانش و فضل و شعر و ادب نيز بوده و هست . عارفان وارسته‌يى كه در كوى گجيل ، و دانشمندان بزرگى كه در چرنداب ، و سخنوران آزاده‌يى كه در مقبرة الشعراى سرخاب روى در نقاب خاك كشيده‌اند ؛ و مشاهير شعرا و معاريف عرفا و فضلايى كه در نقاط ديگر آسوده‌اند ؛ و سخنوران معاصرى مانند « شهريار و حريرى و رعدى » و نظايرشان همه مصداق و گواه اين مدعايند . ما به تاريخ افتخارآميز و به مفاخر ملى خود مباهات مىكنيم و به ادبيات غنى ميهن عزيزمان عشق مىورزيم و به مآثر قومى و مظاهر ذوق و انديشهء آنان به ديدهء احترام مىنگريم . در اثر همين علاقه بود كه شادروان « محمد على تربيت » به منظور احياى نام دانشمندان و سخنوران ، بيش از نيم قرن قبل با وجود بدى وضع ارتباط و خطى و ناخوانا بودن اكثر مآخذ ، كتاب « دانشمندان آذربايجان » را تأليف نمود . در اين مدت نسبة طولانى ، از طرفى سخنورانى نوخاسته به عرصهء ادب گام نهادند و از طرف ديگر كتابهاى مفيدى مانند « فرهنگ سخنوران » و « تاريخ تذكره‌هاى فارسى » انتشار يافت و بسيارى از منابع معرفى و شناخته شد و مشكل مراجعه به مراجع مربوط آسان و مقدمات تصحيح اشتباهات منابع موجود و تكميل مطالب و مباحث آنها و تأليف كتابى در زمينهء تراجم انتقادى « سخنوران آذربايجان » ( اعم از شرقى و غربى و اردبيل ) فراهم گشت . از سال 1345 شمسى به ترتيب مقالاتى زير عناوين : « سخنوران خلخال » ، « سخنوران مراغه » ، « سخنوران ارونق و انزاب » ، « سخنوران ميانه » ، « سخنوران ارسباران » ، « سخنوران اردبيل » در نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز ( سالهاى 18 ، 19 ، 20 ) انتشار دادم و در اثر تشويق و ترغيب دانشمندان مخصوصا استاد منوچهر مرتضوى قريب ده سال در تكميل اين تذكره كوشيدم و علاوه بر مآخذ لازم و مربوطى كه در فرهنگ سخنوران و تاريخ تذكره‌ها معرفى